Waarom zijn winters in oostelijk Noord-Amerika zoveel kouder dan in West-Europa op dezelfde breedtegraad?
New York en Madrid liggen vrijwel op dezelfde breedtegraad. Toch kan New York ’s winters worden getroffen door sneeuwstormen en bijtende kou, terwijl de winters in Madrid doorgaans veel zachter verlopen. Hoe kan dat, als beide steden ongeveer even ver van de evenaar liggen?
Breedtegraad is slechts het begin
Hoe verder een gebied van de evenaar ligt, hoe minder rechtstreeks zonlicht het ontvangt. De breedtegraad is daardoor belangrijk voor het klimaat, maar vertelt lang niet het hele verhaal.
Ook oceanen, luchtstromen, gebergten en de omvang van een continent bepalen hoeveel warmte of kou een gebied bereikt. Vooral in de winter worden de verschillen tussen West-Europa en grote delen van Noord-Amerika duidelijk.
Europa krijgt zachte lucht vanaf de oceaan
Op de middelste breedtegraden bewegen weersystemen meestal van west naar oost. West-Europa ontvangt daardoor vaak lucht die eerst over de Atlantische Oceaan is gestroomd.
Water warmt langzamer op en koelt langzamer af dan land. De Atlantische Oceaan slaat tijdens warmere maanden veel warmte op en geeft die in de winter langzaam weer af. Wanneer de westenwind deze relatief zachte en vochtige oceaanlucht naar Europa voert, worden extreme wintertemperaturen gedempt.
Dat verklaart waarom Nederlandse winters vaak nat, grijs en winderig zijn, maar minder streng dan winters op vergelijkbare breedtegraden aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.
Noord-Amerika krijgt koude lucht vanaf het land
Oostelijk Noord-Amerika ligt eveneens aan zee, maar de overheersende wind komt daar vaak vanaf het enorme Noord-Amerikaanse continent. In de winter kan die lucht boven Canada en het noordpoolgebied sterk afkoelen voordat zij richting steden als New York, Boston en Montreal stroomt.
Noord-Amerika heeft bovendien uitgestrekte gebieden waar koude lucht ver naar het zuiden kan doordringen. De Rocky Mountains en grote drukverschillen in de atmosfeer beïnvloeden de straalstroom en andere luchtstromen. Daardoor kunnen ijskoude luchtmassa’s vanuit Canada soms diep de Verenigde Staten bereiken.
En de Golfstroom dan?
De Golfstroom en de bredere stromingen in de Noord-Atlantische Oceaan voeren warm water naar het noordoosten. Volgens de Amerikaanse weerdienst NOAA draagt dit bij aan het relatief zachte klimaat van West-Europa.
Toch is de bekende uitleg dat Europa uitsluitend door de Golfstroom wordt verwarmd te eenvoudig. Klimaatonderzoekers van Columbia University concludeerden dat vooral de overheersende windrichting en de warmteopslag van de oceaan het grote winterverschil veroorzaken.
De Golfstroom speelt dus mee, maar werkt samen met de atmosfeer, de oceaan en de vorm van de continenten.
De westkust van Canada bewijst het verschil
Niet heel Noord-Amerika kent extreem koude winters. Aan de westkust ontvangt bijvoorbeeld Vancouver lucht vanaf de Stille Oceaan. Daardoor zijn de winters daar veel zachter dan in het binnenland en het oosten van Canada.
Dat laat precies zien waarom alleen naar een breedtegraad kijken onvoldoende is. Het maakt veel uit of de wind eerst over een relatief warme oceaan of over een ijskoud continent trekt.
De plaats op de wereldkaart bepaalt dus hoeveel zonlicht een gebied ontvangt, maar oceanen en luchtstromen bepalen voor een groot deel wat mensen daar uiteindelijk van merken.
Wat heb jij liever: een zachte, natte Nederlandse winter of een koude winter met regelmatig sneeuw?
Bronnen: NOAA – Ocean Currents, NOAA – The Jet Stream en Columbia University – The Gulf Stream Myth
