Dit ‘zeepaardje’ lag jarenlang in de verkeerde museumlade – maar blijkt iets totaal anders
Het heeft een gebogen kop, een krulstaart en zelfs een broedbuidel. Toch is dit duimgrote zeedier geen echt zeepaardje. Een exemplaar lag jarenlang verkeerd opgeborgen in een Australisch museum, totdat CT-scans en genetisch onderzoek zijn ware identiteit onthulden.
De nieuw beschreven soort kreeg de naam Australyichthys aegis. Onderzoekers noemen hem ook wel de helmethead sea muppet: de ‘zeemuppet met helmhoofd’. Die bijnaam verwijst naar zijn opvallende bolle kop en vlezige uitsteeksels, die volgens de onderzoekers doen denken aan personages uit The Muppet Show.
Per ongeluk tussen de ongewervelde dieren
Het enige bekende exemplaar van Australyichthys aegis werd in 2006 per ongeluk opgevist bij de ingang van de Spencer Gulf in Zuid-Australië. Een onderzoeksschip zocht daar met een sleepnet naar kleine zeedieren met een schelp, zogenoemde armpotigen.
Omdat de expeditie niet op zoek was naar vissen, belandde het bijzondere dier in de collectie voor ongewervelde dieren van het South Australian Museum. Daar bleef het jarenlang onopgemerkt.
Andere vergelijkbare vissen waren eerder als bijzondere zeepaardjes beschreven. Nieuw onderzoek laat nu zien dat ook zij tot hetzelfde aparte geslacht behoren.
CT-scans onthullen het verschil
De zeldzame museumexemplaren zijn onvervangbaar. De onderzoekers wilden ze daarom niet opensnijden en gebruikten micro-CT-scans om driedimensionale beelden van hun skeletten te maken.
Van buiten lijken de dieren sterk op zeepaardjes. Ze hebben een naar beneden gebogen kop, een staart waarmee ze zich kunnen vastgrijpen en bij de mannetjes een afgesloten buidel waarin de jongen worden gedragen.
Vanbinnen bleek hun bouw echter duidelijk anders. Ze missen onder meer de kenmerkende benige ‘kroon’ op de kop en hebben een andere constructie van de botplaten rond hun buik.
Ook genetisch onderzoek plaatste de dieren buiten de echte zeepaardjes. Ze behoren wel tot dezelfde grote vissenfamilie, maar vormen daarin een eigen evolutionaire tak.
De natuur bedacht het zeepaardje twee keer
Dat twee verschillende diergroepen onafhankelijk een vergelijkbare lichaamsvorm ontwikkelen, heet convergente evolutie. Het gebeurt vaak wanneer dieren zich op een vergelijkbare manier aan hun leefomgeving aanpassen.
Volgens de onderzoekers betekent de ontdekking dat de opvallende lichaamsvorm van het zeepaardje binnen deze vissenfamilie minstens twee keer afzonderlijk is ontstaan.
De gelijkenis was zo overtuigend dat wetenschappers zich tientallen jaren door het uiterlijk van de dieren lieten misleiden.
Slechts acht exemplaren bekend
Van het volledige geslacht Australyichthys zijn wereldwijd maar acht exemplaren bekend. Ze werden over een periode van bijna tachtig jaar toevallig opgevist, op dieptes van ongeveer 50 tot 124 meter langs de zuidkust van Australië.
In de afgelopen twintig jaar werd geen nieuw exemplaar gevonden. Bovendien heeft nog nooit iemand een van deze dieren levend in zijn natuurlijke omgeving gezien.
De onderzoekers noemen het daarom een ‘verloren’ diergroep. Dat betekent niet automatisch dat de vissen zijn uitgestorven. Waarschijnlijk leven ze nog steeds in de nauwelijks onderzochte, diepere delen van het Great Southern Reef.
Gerichte zoektochten met onderwatercamera’s zouden voor het eerst kunnen laten zien hoe deze mysterieuze zeemuppets zich in het wild gedragen.
Denk jij dat onderzoekers actief naar deze zeldzame vissen moeten zoeken, of kunnen we onbekende dieren in de diepzee beter met rust laten?
Bronnen: Journal of Lost Species, Southern Cross University en Great Southern Reef.
Uitgelichte afbeelding: Australyichthys aegis, vers en geconserveerd. Beeld: G. Short et al., Journal of Lost Species, via Wikimedia Commons, CC BY 4.0.
